Waarom een goede start niet begint met een kennismakingsspel

De Gouden Weken zijn weer begonnen. Op social media zie ik allerlei mooie kennismakingsspellen, samenwerkingsopdrachten en activiteiten voorbij komen om te investeren in groepsvorming.

Laat ik vooropstellen: daar is helemaal niets mis mee. Sterker nog, ik geloof dat deze activiteiten ontzettend waardevol kunnen zijn.

Maar misschien begint een goede start wel helemaal niet met een activiteit.

Misschien begint een goede start met goed leren kijken.

Natuurlijk betekent dat niet dat je achterover moet leunen en moet afwachten. Juist in de eerste weken wil je als leerkracht duidelijk, voorspelbaar en consequent zijn. Structuur bieden is misschien wel één van de belangrijkste interventies die je kunt inzetten. Het klaverblad van Bruno Oldeboom (F.R.I.S.) biedt daarvoor een mooie basis. Daarnaast wil je investeren in de relatie met je leerlingen én in de relaties tussen leerlingen onderling.

Toch blijft voor mij één vraag centraal staan:

Hoe weet je eigenlijk wat jouw groep nodig heeft als je de groep nog niet kent?

Iedere groep is anders. De ene groep heeft vooral behoefte aan verbinding. Een andere groep aan duidelijke grenzen of meer veiligheid. Soms zie ik groepen die al in de eerste weken een positieve groepsnorm ontwikkelen. Maar ik zie ook groepen waarin juist heel snel een norm ontstaat die het leren of samenwerken belemmert.

Juist daarom geloof ik niet dat iedere klas hetzelfde programma nodig heeft.

Wanneer ik een groep analyseer, kijk ik eerst naar wat er al ontstaat. Welke subgroepen vormen zich? Welke leerlingen vinden moeilijk aansluiting? Welke subgroep heeft de meeste invloed? En misschien nog wel belangrijker: wie bepaalt de norm binnen die groep?

Een 2D-sociogram kan hierbij een waardevol hulpmiddel zijn. Niet omdat het direct de oplossing biedt, maar omdat het zichtbaar maakt wat zich onder de oppervlakte afspeelt. Pas als je begrijpt hoe een groep in elkaar zit, kun je bewust kiezen welke interventies het meeste effect hebben.

Dat geldt ook voor kennismakings- en samenwerkingsactiviteiten. Die zijn wat mij betreft nooit een doel op zich, maar een middel. Niet iedere activiteit past bij iedere groep.

Veel kennismakingsspellen blijven hangen bij vragen als: "Wat is je favoriete voetbalclub?" of "Heb je een huisdier?" Leuk, maar echte verbinding ontstaat vaak op een diepere laag. Wanneer leerlingen ontdekken dat ze dezelfde ervaringen delen, dezelfde onzekerheden hebben of elkaar op een andere manier leren kennen dan ze vooraf hadden gedacht, ontstaat er iets wat veel meer betekenis heeft. Dan kunnen juist leerlingen uit verschillende subgroepen elkaar vinden.

Hetzelfde geldt voor leerlingen die veel negatieve aandacht vragen. Achter dat gedrag zit vaak een behoefte. Soms is die behoefte simpelweg: erbij horen of gezien worden. Wanneer je dat begrijpt, kies je andere interventies dan wanneer je alleen naar het gedrag kijkt.

Misschien hebben sommige groepen daarom niet alleen Gouden Weken nodig, maar Gouden Maanden. Groepsvorming is geen programma dat na zes weken klaar is. Het is een proces dat het hele schooljaar aandacht vraagt.

Daarom geloof ik dat een goede start niet begint met een kennismakingsspel.

Een goede start begint met goed leren kijken